Stres jest nieodłączną częścią życia każdego z nas. Jest naturalną reakcją organizmu na codzienne wyzwania, życiowe zadania i sytuacje zagrażające naszemu dobrostanowi. Prowadzi do mobilizacji całego organizmu i choć jest doświadczany w sferze psychiki, wpływa na zdrowie fizyczne. Rozróżniamy dwa rodzaje stresu:

  • fizjologiczny – reakcja na czynniki niekorzystne dla organizmu, np. hałas, niewygodny strój, przegrzanie, sztuczne światło,
  • psychologiczny – spowodowany napięciem emocjonalnym wywołanym przez silny bodziec wewnętrzny lub zewnętrzny.

Do czynników stresogennych zaliczamy:

  • zewnętrzne, np. presję środowiska, przytłaczającą ilość zajęć, złe warunki życia, zmianę szkoły, pracy, przeprowadzkę, śmierć bliskiej osoby,
  • wewnętrzne, np. brak poczucia sprawowania kontroli, nierealistyczne oczekiwania, kompleksy, nieodpowiednie nawyki.

Silny stres oraz stres przewlekły często prowadzi do zaburzeń lękowych, zaburzeń nerwicowych, zaburzeń depresyjnych i innych.

Zaburzenia nerwicowe często powstają wskutek stresu przewlekłego albo urazu psychicznego, z którymi człowiek nie jest w stanie sobie poradzić, co prowadzi do frustracji i reakcji obronnych takich jak np. agresja, fiksacja, cofnięcie się do wcześniejszego etapu rozwoju i w rezultacie skutkuje reakcjami nerwicowymi. Zaburzenia nerwicowe mogą przejawiać się jako:

  • objawy somatyczne, np. dolegliwości bólowe, zaburzenia snu, zaburzenia łaknienia, zaburzenia seksualne,
  • zaburzenia funkcji poznawczych, np. natrętne myślenie, zaburzenia pamięci, problemy z koncentracją,
  • zaburzenia emocji, np. lęk, niepokój, brak odczuwania radości i przyjemności, poirytowanie, podwyższone napięcie, chwiejność emocjonalna, fobie.

Osoba cierpiąca na zaburzenia nerwicowe często jest świadoma, że jej objawy – natrętne myślenie, fobie, objawy somatyczne są medycznie nieuzasadnione, ale jednocześnie przeżywa lęk z nimi związany. W ten sposób powstaje charakterystyczne dla zaburzeń nerwowych błędne koło: lęk wyzwala dodatkowe objawy wegetatywne (ból, zaburzenia snu, łaknienia, seksualne), te z kolei nasilają lęk, który dodatkowo podsyca objawy wegetatywne.

Do grupy zaburzeń nerwicowych należą zaburzenia lękowe, a które wpływają na zachowanie, myślenie, emocje i zdrowie fizyczne. Mogą być wywołane czynnikami genetycznymi, rozwojowymi, osobowościowymi. Czynniki te wpływają na wystąpienie różnych form zaburzeń lękowych wskutek zetknięcia się z aktualną trudną sytuacją życiową (stresem). Częściej występują u kobiet i należą do najczęstszych zaburzeń psychicznych. Ludzie dotknięci tymi zaburzeniami często cierpią na więcej niż jeden rodzaj zaburzeń lękowych. Zaburzenia te współwystępują z depresją, zaburzeniami apetytu lub uzależnieniem. Mogą się przejawiać jako:

  • ataki paniki,
  • pourazowe zaburzenia stresowe,
  • fobie,
  • obsesje (natrętne, powracające myśli), ruminacje (ciągłe wątpliwości co do jakości i faktu wykonanych czynności), kompulsje (natręctwa ruchowe).

Zaburzenia depresyjne przejawiają się przede wszystkim obniżeniem nastroju (smutkiem, przygnębieniem, niską samooceną, poczuciem winy, pesymizmem), niezdolnością do przeżywania przyjemności, spowolnieniem psychoruchowym, zaburzeniami snu, napadami lęku, lękami hipochondrycznymi. Charakterystyczna dla depresji jest tzw. triada depresyjna: negatywne myśli o sobie, o świecie i o przyszłości. Zaburzenia depresyjne znacznie utrudniają funkcjonowanie i osoby nimi dotknięte nie potrafią sobie poradzić z wieloma codziennymi sytuacjami, a co za tym idzie trudno im bez pomocy z zewnątrz przezwyciężyć objawy chorobowe.