Współuzależnienie jest terminem, które określa utrwaloną formę funkcjonowania w długotrwałej, trudnej i niszczącej sytuacji najczęściej związanej z patologicznymi zachowaniami uzależnionego partnera (najczęściej od alkoholu), ale występuje również w relacjach między członkami rodziny, przyjaciółmi czy współpracownikami. Osoba współuzależniona pozwala na to, aby zachowanie innej osoby oddziaływało na nią negatywnie i obsesyjnie stara się kontrolować zachowanie oddziałującej na nią w ten sposób jednostki.

Jak podkreślają badacze tego zjawiska przyczyny są bardzo złożone, a mechanizmy wzajemnie powiązane..

Osoby współuzależnione charakteryzuje szereg cech, do których między innymi należą:

  • zaburzone poczucie własnej wartości,
  • brak ekspresji emocji i okresowa utrata kontroli w formie „wybuchów” złości, żalu, gniewu,
  • nadmierna czujność i stan „pogotowia” emocjonalnego,
  • poczucie odmienności,
  • krytyczna samoocena i zbyt poważne traktowanie siebie samego,
  • trudności w rozumieniu tego, co jest normalne a co nie,
  • branie odpowiedzialności za wszystko i za wszystkich,
  • nadmierne poczucie lojalności.

Dzieci, które dorastają w rodzinie dysfunkcyjnej wykształcają cechy ułatwiające egzystowanie w takiej rodzinie, lecz utrudniające życie poza nią. Często takie dzieci przyjmują na siebie swego rodzaju role:

bohater – nadmiernie odpowiedzialny (najczęściej najstarsze dziecko przyjmuje tę rolę); kozioł ofiarny – sprawia problemy wychowawcze jako dziecko, „czarna owca” (zwykle młodsze od „bohatera rodzinnego” dziecko), dziecko we mgle – samotne, ucieka w świat marzeń, iluzji; ma trudności w kontaktach społecznych oraz maskotka – dusza towarzystwa, rozładowuje napięcia nagromadzone w domu, co uważa za swoją powinność; nieustannie dopasowuje się do potrzeb innych (zwykle najmłodsze dziecko w rodzinie).

Funkcjonowanie w rodzinie, gdzie jest osoba uzależniona skutkuje negatywnym wpływem na zdrowie fizyczne zarówno partnerów osób uzależnionych, jak i ich dzieci. Osoby te często borykają się z depresją, zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami stresowymi i zaburzeniami jedzenia.

Należy jednakże pamiętać, że nie każda osoba funkcjonująca w rodzinie z problemem uzależnienia będzie współuzależniona.