Uzależnienie jest nabytym stanem zaburzenia zdrowia psychicznego lub psychicznego i fizycznego, który jest związany z silną potrzebą, okresowym lub stałym przymusem zażywania jakiejś substancji albo wykonywania określonej czynności.

Uzależnienia można podzielić na dwie podstawowe kategorie:

  • uzależnienia od substancji psychoaktywnych, np: uzależnienie od narkotyków (narkomanii), leków (lekomanii), alkoholu (alkoholizmu) czy papierosów,
  • uzależnienia behawioralne, czyli przymusowych zachowań, np. kompulsywnych zakupów, oglądania telewizji, seksu, masturbacji, korzystania z gier hazardowych lub komputerowych czy też nadmiernego korzystania z internetu, nadmiernej dbałości o tężyznę fizyczną (bigoreksja), uzależnienie od pracy.

Uzależnienie od substancji psychoaktywnych prowadzi do uzależnienia fizjologicznego, czyli nabytej silnej potrzeby stałego zażywania jakiejś substancji odczuwanej jako dolegliwości fizyczne (np. bóle, biegunki, uczucie zimna, wymioty, drżenia mięśni, bezsenność). Oprócz uzależnienia fizjologicznego występuje również zależność psychiczna, czyli  stan, w którym dana osoba nie jest w stanie bez pomocy z zewnątrz przerwać zachowań kompulsywnych związanych ze zdobywaniem i konsumpcją substancji uzależniających.

Bez względu na to, czy jest to uzależnienie od substancji psychoaktywnych, czy uzależnienie behawioralne prowadzi ono do koncentrowania się życia wokół tego, co jest przedmiotem uzależnienia, a co negatywnie wpływa na każdą sferę życia: emocjonalną, psychiczną, intelektualną i fizyczną.

Oba rodzaje uzależnień mają wiele wspólnych cech: poczucie przymusu wykonywania określonych zachowań, tolerancja na substancje czy określone zachowanie, konieczność ich nasilania w celu uzyskania podobnych efektów, kontynuowanie zachowań pomimo pojawiania się wyraźnych szkód z nimi związanych.

Istnieją jednakże różnice. Uzależnienia od substancji psychoaktywnych mogą prowadzić do poważnych uszczerbków na zdrowiu, uzależnienia behawioralne pod tym względem wydają się mniej szkodliwe, ale o ile osoba uzależniona może całkowicie odstawić substancje psychoaktywne, o tyle w przypadku niektórych uzależnień behawioralnych nie można zachować całkowitej abstynencji, np. osobie uzależnionej od komputera trudno całkowicie zrezygnować z tego narzędzia.